Nowa opłata reprograficzna obowiązuje od 2026 r. — co się zmieniło?

Z początkiem 2026 roku w Polsce zaczęła obowiązywać zmieniona opłata reprograficzna, która obejmuje popularne urządzenia elektroniczne, takie jak smartfony, laptopy, tablety i telewizory wyposażone w pamięć lub możliwość nagrywania treści. Rozszerzenie tego mechanizmu pociąga za sobą skutki, które mogą stać się odczuwalne dla szerokiego grona konsumentów.

Opłata reprograficzna funkcjonuje w polskim systemie prawnym od lat 90. jako rekompensata dla twórców artystycznych za możliwość wykonywania prywatnej kopii ich dzieł (np. muzyki, filmów) na urządzeniach elektronicznych. Dotychczas obejmowała głównie nośniki analogowe lub starsze urządzenia — ale zmiana z 2025 roku oznacza znaczne rozszerzenie katalogu sprzętu objętego tym obciążeniem.

Mechanizm działania — opłata, która formalnie nie jest podatkiem

Zgodnie z nowymi zasadami, opłata reprograficzna wynosi od 1 do 4 proc. wartości urządzenia. Formalnie nie przypomina typowego podatku, ponieważ środki nie trafiają do budżetu państwa, lecz — według resortu kultury — są przekazywane organizacjom reprezentującym twórców i artystów, które dzielą je między uprawnionych autorów.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreśla, że nowa danina nie jest nowym podatkiem i nie powinna bezpośrednio podnosić cen sprzętu w sklepach, gdyż koszt ma zostać poniesiony przez producentów i importerów. Jednak scenariusz taki wydaje się mało realistyczny z perspektywy rynku technologicznego.

Eksperci: realne skutki to wyższe ceny dla klientów

Analitycy rynku cyfrowego wskazują, że dodatkowy koszt ponoszony przez producentów i importerów w praktyce zostanie przeniesiony na konsumentów, ponieważ marże w branży elektronicznej są niskie, a konkurencja silna — co utrudnia absorpcję kosztów przez firmy bez podnoszenia cen detalicznych.

Nowy model może stać się pretekstem dla szerszych korekt cenników — w tym podwyżek wynikających nie tylko z samej opłaty, ale również z innych czynników rynkowych, w tym zmian kursów walut, logistyki czy wahań popytu i podaży.

Specjaliści ostrzegają, że choć nominalna stawka 1-4 % może wydawać się niewielka, wliczenie jej w cenę końcową produktu może skutkować zauważalnymi podwyżkami przy droższych modelach sprzętu. Na przykład przy smartfonie wartym 5000 zł dodatkowa opłata 1 % to ok. 50 zł, a przy telewizorze za 10 000 zł — ok. 100 zł więcej dla kupującego.

Kogo dotyczy nowa opłata reprograficzna?

Nowelizacja przepisów przewiduje, że opłata obejmie szereg nowoczesnych urządzeń codziennego użytku, w tym:

• smartfony i tablety z pamięcią wewnętrzną,

• laptopy i komputery przenośne,

• telewizory (w tym Smart TV) z funkcją nagrywania lub możliwością korzystania z pamięci masowej,

• inne sprzęty elektroniczne z pamięcią lub funkcją kopiowania treści cyfrowych.

Dotychczasowa lista obejmowała m.in. przestarzałe nośniki — jak kasety VHS czy magnetowidy — które od lat nie znajdują się w obiegu rynkowym. Aktualizacja katalogu ma zatem odzwierciedlić współczesne wykorzystanie urządzeń, jednak decyzja ta wywołała szeroką dyskusję publiczną i gospodarczą.

Dlaczego kontrowersje? Różne spojrzenia na opłatę

Rząd: ochrona twórców i modernizacja przepisów

Z perspektywy resortu kultury celem opłaty jest dostosowanie regulacji do obecnych realiów technologicznych i zapewnienie twórcom uczciwej rekompensaty za możliwość kopiowania ich utworów w ramach dozwolonego użytku prywatnego, którą prawo przewiduje od dawna.

Krytyka rynku i ekonomistów

Jednak krytycy ostrożnie podkreślają, że takie rozwiązanie może nie tylko obciążyć konsumentów, ale także wpłynąć na dostępność elektroniki — zwłaszcza dla mniej zamożnych grup społecznych, dla których nawet symboliczne podwyżki są odczuwalne finansowo.

Branża technologiczna zauważa też, że nie jest możliwe jednoznaczne rozdzielenie wpływu opłaty reprograficznej od ogólnych zmian cen sprzętu — producenci zwykle wliczają dodatkowe koszty w cenę ofertową, co utrudnia analizę faktycznych przyczyn zmian cen.

Perspektywy na przyszłość — jak może wyglądać rynek w 2026 r.?

Przewidywania analityków wskazują, że popyt na elektronikę może nieznacznie spaść w pierwszych miesiącach 2026 r. ze względu na wyższe ceny i ostrożne decyzje zakupowe konsumentów. Niektórzy eksperci zalecali nabywanie sprzętu jeszcze w 2025 r., zanim nowe zasady wejdą w życie — co samo w sobie było impulsem do krótkotrwałych promocji i wzmożonej aktywności zakupowej pod koniec minionego roku.

Choć opłata reprograficzna formalnie nie jest podatkiem, jej mechanizm działa podobnie jak obciążenia pośrednie, bo zwiększa koszty produkcji i sprzedaży elektroniki, które ostatecznie są przenoszone na konsumenta — to z perspektywy rynku jednej z najbardziej dotkniętych grup przez tego typu regulacje.

Podsumowanie

Wejście w życie znowelizowanej opłaty reprograficznej od 1 stycznia 2026 r. oznacza istotną zmianę w funkcjonowaniu rynku elektroniki użytkowej w Polsce. Choć w intencji rządu ma przynieść wsparcie dla twórców i modernizację przepisów, praktyczne skutki — przede wszystkim wzrost cen smartfonów, laptopów czy telewizorów — mogą zostać odczute przez wszystkich nabywców sprzętu elektronicznego. Debata o tym, czy opłata ten koszt faktycznie obciąży producentów, czy jednak zostanie przeniesiona na konsumentów, pozostaje otwarta — i będzie jednym z ważniejszych tematów gospodarczych początku 2026 roku.