IP44 czy IP20? Nie wieszaj tych lampek na balkonie!

Grudniowa aura w Polsce to zazwyczaj mieszanka deszczu, śniegu, mrozu i odwilży. To bardzo trudne warunki dla elektroniki. Mimo to, co roku widzimy na balkonach i ogrodzeniach setki metrów tanich łańcuchów świetlnych, które w założeniu są przeznaczone wyłącznie do wnętrz. Jako elektrycy wiemy, że „zabezpieczenie folią” nie ma nic wspólnego z realną ochroną przed wilgocią. Dziś bierzemy na warsztat stopnie ochrony IP i wyjaśniamy, dlaczego w tym przypadku fizyki i norm nie da się obejść.

Stojąc w markecie przed regałem z oświetleniem, klient najczęściej kieruje się kolorem światła i ceną. Opakowania kuszą hasłami „SUPER BRIGHT LED”, a gdzieś małym drukiem widnieje oznaczenie: IP20 lub IP44. Dla laika to tylko cyfry. Dla instalacji elektrycznej – ogromna różnica między spokojnymi świętami a niespodziewanym brakiem zasilania w całym domu.

Dekodujemy normę PN-EN 60529

Przypomnijmy, co naprawdę oznaczają kody IP, bo często są mylone z wytrzymałością mechaniczną. Kod IP (Ingress Protection) składa się z dwóch cyfr:

• Pierwsza cyfra (0–6) – ochrona przed dostępem do części niebezpiecznych i ciałami stałymi
• Druga cyfra (0–9) – ochrona przed wnikaniem wody

IP20 – standard „pokojowy”

• 2 – ochrona przed ciałami stałymi o średnicy ≥ 12,5 mm (przypadkowy dotyk palcem)
• 0 – brak jakiejkolwiek ochrony przed wodą

To „zero” jest kluczowe. Oprawa o klasie IP20 jest całkowicie nieprzystosowana do wilgoci. Nie musi to być ulewa – wystarczy mgła, mokry śnieg albo kondensacja pary wodnej. Wilgoć wnika do środka, tworząc mostki przewodzące na płytkach sterowników lub przy połączeniach diod.

IP44 – minimum przyzwoitości na zewnątrz

• 4 – ochrona przed ciałami stałymi ≥ 1 mm
• 4 – ochrona przed bryzgami wody z dowolnego kierunku

IP44 to absolutne minimum dla oświetlenia balkonowego, elewacyjnego czy ogrodowego. Uszczelnione obudowy i dławiki przewodów znacząco ograniczają ryzyko wnikania wilgoci do elektroniki.

Nie tylko deszcz – cichy wróg: kondensacja

Częsty argument użytkowników brzmi: Mam zadaszony balkon, deszcz tam nie pada.

Problemem nie jest sam deszcz, lecz zmiany temperatury. W dzień kilka stopni na plusie, w nocy mróz – w takiej sytuacji wewnątrz nieszczelnej obudowy (IP20) dochodzi do wykraplania pary wodnej z powietrza. Ta wilgoć osiada na elementach elektronicznych sterownika.

Kurz zmieszany z wodą tworzy elektrolit. Efektem są prądy upływu, korozja połączeń, niestabilna praca lub zwarcia.

Różnicówka – ważne, ale nie zawsze „zadziała”

W tym miejscu trzeba jasno powiedzieć coś, co często bywa pomijane lub upraszczane.

Wyłącznik różnicowoprądowy (RCD) zadziała tylko wtedy, gdy prąd ma gdzie „uciec” poza obwód roboczy. W praktyce oznacza to, że musi istnieć połączenie z ziemią lub przewodem ochronnym PE.

I tu pojawia się kluczowy fakt:

• zdecydowana większość lampek świątecznych to urządzenia II klasy ochronności,
• mają dwużyłowy przewód i wtyczkę bez styku ochronnego,
• nie są uziemione.

W takiej konfiguracji nawet zawilgocenie sterownika nie musi spowodować zadziałania RCD, bo nie powstaje prąd różnicowy względem ziemi. Prąd może płynąć wyłącznie między przewodem fazowym i neutralnym – a różnicówka „nie widzi problemu”.

RCD zadziała dopiero wtedy, gdy:

• wilgoć stworzy połączenie z elementem uziemionym (np. metalowa balustrada),
• użytkownik dotknie uszkodzonego elementu, stając się drogą upływu prądu,
• w instalacji pojawi się rzeczywisty prąd do ziemi.

Dlatego brak zadziałania różnicówki nie oznacza, że sytuacja jest bezpieczna.

Przewód ma znaczenie: PVC kontra guma

Stopień IP to jedno, ale równie ważny jest rodzaj izolacji przewodów.

1. Lampki do wnętrz (PVC / polwinit)
   W temperaturze pokojowej izolacja jest elastyczna. Przy kilku stopniach mrozu staje się sztywna i krucha. Ruch przewodu na wietrze może powodować mikropęknięcia, a nawet odsłonięcie żył pod napięciem.
    
2. Lampki zewnętrzne (guma, neopren – np. H05RN-F)
   Izolacja gumowa zachowuje elastyczność nawet przy silnym mrozie, jest odporna na UV i wilgoć. To rozwiązanie projektowane do pracy na zewnątrz.

Checklista – jak kupować i doradzać rozsądnie

Zanim zamontujesz lub polecisz klientowi oświetlenie zewnętrzne, sprawdź:

1. Oznaczenie IP – minimum IP44, najlepiej IP65. Na opakowaniu i tabliczce znamionowej.
2. Zasilacz – bardzo częsta pułapka. Łańcuch bywa szczelny, ale zasilacz ma IP20 i nie nadaje się na zewnątrz.
3. Przewód – cienki, przezroczysty przewód to sygnał, że produkt jest przeznaczony do wnętrz.

Mit: „owinę folią i będzie dobrze”

Owijanie sterownika IP20 folią i taśmą izolacyjną to jedno z najgorszych możliwych rozwiązań. Taka osłona nigdy nie jest szczelna, zatrzymuje wilgoć wewnątrz i uniemożliwia jej odparowanie.

W efekcie powstaje wilgotna „komora” przyspieszająca korozję i ryzyko awarii.

Podsumowanie

Oświetlenie zewnętrzne pracuje w jednych z najtrudniejszych warunków środowiskowych w domowej instalacji. Nie ma tu miejsca na kompromisy. Stosowanie osprzętu o odpowiednim stopniu IP i właściwej izolacji przewodów to nie przesada, lecz element podstawowego bezpieczeństwa.

Warto też pamiętać, że różnicówka nie jest magicznym zabezpieczeniem, które zawsze uratuje sytuację – szczególnie przy urządzeniach II klasy ochronności bez uziemienia.

Lampki przeznaczone do wnętrz zostawmy w salonie. Balkon i ogród wymagają sprzętu zaprojektowanego do pracy na zewnątrz. Dzięki temu święta będą jasne – i bezpieczne.