Wodór nabiera znaczenia. Polska może stać się ważnym elementem europejskiego korytarza H2

Wodór od kilku lat regularnie pojawia się w planach transformacji energetycznej, ale przez długi czas wiele projektów pozostawało bardziej na poziomie strategii niż konkretnej infrastruktury. Teraz sytuacja zaczyna się zmieniać. Gaz-System potwierdza zainteresowanie firm rozwojem Nordycko-Bałtyckiego Korytarza Wodorowego, czyli dużego projektu przesyłu wodoru łączącego północ Europy z rynkami przemysłowymi Polski i Niemiec.

Mowa o infrastrukturze, która może mieć około 2,5 tys. km długości i umożliwiać przesył do 2,7 mln ton odnawialnego wodoru rocznie. Komercyjne uruchomienie projektu planowane jest w horyzoncie czasowym po 2033 roku.

To nie jest więc inwestycja „na jutro”. Ale dla przemysłu, energetyki i operatorów infrastruktury już dziś jest to sygnał, że wodór powoli przechodzi z fazy deklaracji do fazy planowania konkretnych szlaków przesyłowych.

Czym jest Nordycko-Bałtycki Korytarz Wodorowy?

Nordycko-Bałtycki Korytarz Wodorowy, czyli Nordic-Baltic Hydrogen Corridor, ma połączyć Finlandię, Estonię, Łotwę, Litwę, Polskę i Niemcy.

Założenie jest proste: wodór produkowany przy wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii ma być przesyłany do miejsc, w których będzie najbardziej potrzebny. Chodzi przede wszystkim o przemysł, transport ciężki, chemię, rafinerie, hutnictwo oraz sektory trudne do bezpośredniej elektryfikacji.

W praktyce projekt ma stworzyć nową infrastrukturę przesyłową dla wodoru, podobnie jak przez dekady budowano sieci gazowe dla gazu ziemnego. Różnica polega na tym, że wodór ma wspierać gospodarkę niskoemisyjną, a nie uzależniać ją od paliw kopalnych.

Oczywiście sama rura nie tworzy rynku. Potrzebni są jeszcze producenci, odbiorcy, magazyny, taryfy, regulacje, finansowanie i stabilne zapotrzebowanie. Ale bez infrastruktury przesyłowej duży rynek wodoru zwyczajnie nie powstanie.

Gaz-System chce być ważnym graczem

Gaz-System podkreśla, że jest gotowy odegrać kluczową rolę w budowie rynku wodoru w Polsce i w regionie Morza Bałtyckiego.

Spółka została wyznaczona na operatora systemu przesyłowego wodoru do 2036 roku. To istotne, bo oznacza formalne przygotowanie do pełnienia roli podobnej do tej, jaką Gaz-System odgrywa dziś na rynku gazu ziemnego.

Operator odpowiada za przesył gazu ziemnego i zarządza najważniejszymi gazociągami w Polsce. Jest też właścicielem i operatorem terminalu LNG w Świnoujściu. Teraz część doświadczeń infrastrukturalnych może zostać wykorzystana przy budowie rynku wodoru.

Firmy zgłaszają zainteresowanie

Celem zakończonego badania rynku było zebranie informacji od producentów, odbiorców, operatorów systemów dystrybucyjnych, operatorów magazynów oraz potencjalnych użytkowników usług przesyłowych wodoru w sześciu państwach uczestniczących w projekcie.

W badaniu wzięło udział 81 firm reprezentujących 108 projektów. Łącznie zgłoszono 93 odpowiedzi.

To ważna informacja, bo pokazuje, że zainteresowanie rynkowe nie jest wyłącznie polityczną deklaracją. Po stronie firm pojawia się potrzeba planowania dostaw, odbioru i przesyłu wodoru w przyszłych latach.

Dla operatorów infrastruktury takie sygnały są kluczowe. Budowa korytarza wodorowego wymaga ogromnych nakładów, więc nie może opierać się wyłącznie na założeniu, że „jakoś to będzie”. Potrzebne są dane o potencjalnym popycie, podaży, lokalizacji projektów i oczekiwanych przepustowościach.

Polska może mieć większy popyt niż krajową produkcję

Z danych Gaz-Systemu wynika, że w Polsce popyt na wodór w przemyśle ciężkim może przewyższać krajową podaż.

Prognozy zakładają, że produkcja wodoru w Polsce wzrośnie z 2,8 TWh w 2033 roku do 13,2 TWh w 2050 roku. W tym samym czasie popyt ma wzrosnąć z 11,8 TWh do 32,4 TWh.

Różnica jest wyraźna. Oznacza to, że Polska może potrzebować importu wodoru lub połączenia krajowej produkcji z dostawami z regionów, w których zielony wodór będzie można wytwarzać taniej i w większej skali.

To jeden z powodów, dla których korytarz łączący północ Europy, kraje bałtyckie, Polskę i Niemcy może mieć duże znaczenie gospodarcze.

79,2 TWh zapotrzebowania na przesył do 2040 roku

Według prognoz do 2040 roku roczne zapotrzebowanie na przesył wodoru w ramach projektu może osiągnąć 79,2 TWh.

Z tej wartości 64,4 TWh ma przypadać na projekty przemysłowe, a 14,8 TWh na niemieckie sieci dystrybucyjne. Łącznie odpowiada to około 87 proc. zakładanej przepustowości korytarza wynoszącej 91 TWh.

To pokazuje, że projekt nie jest planowany wyłącznie „na zapas”. Zakładane wykorzystanie infrastruktury może być wysokie, jeśli zapowiadane projekty przemysłowe faktycznie zostaną zrealizowane.

A to jest właśnie najważniejsze „jeśli”. Rynek wodoru zależy nie tylko od rurociągów, ale też od kosztu produkcji, dostępności OZE, regulacji, ceny uprawnień do emisji, popytu przemysłowego i konkurencyjności wobec innych technologii.

Dlaczego wodór jest ważny dla przemysłu?

Wodór najczęściej ma sens tam, gdzie bezpośrednia elektryfikacja jest trudna albo bardzo kosztowna.

W budynkach mieszkalnych zwykle lepiej sprawdzają się pompy ciepła, efektywność energetyczna i magazyny energii. W samochodach osobowych dominują baterie. Ale w przemyśle ciężkim sytuacja wygląda inaczej.

Wodór może być potrzebny między innymi w:

• hutnictwie,
• chemii,
• produkcji nawozów,
• rafineriach,
• transporcie ciężkim,
• żegludze,
• procesach wysokotemperaturowych,
• magazynowaniu energii w dużej skali.

Dla tych sektorów wodór może być jednym z narzędzi ograniczania emisji i utrzymania konkurencyjności w gospodarce, która będzie coraz mocniej rozliczać ślad węglowy produktów.

Wodór potrzebuje infrastruktury, nie tylko elektrolizerów

W debacie publicznej często mówi się o produkcji zielonego wodoru, czyli o elektrolizerach zasilanych energią z OZE. To ważne, ale niewystarczające.

Jeśli wodór ma stać się realnym elementem gospodarki, trzeba go jeszcze przesłać, zmagazynować, rozliczyć, dostarczyć do odbiorcy i zrobić to w sposób bezpieczny.

Tu zaczyna się rola infrastruktury.

Korytarz wodorowy może połączyć miejsca produkcji z ośrodkami zużycia. Może też zwiększyć bezpieczeństwo dostaw, umożliwić handel między państwami i stworzyć podstawy pod rynek podobny do dzisiejszych rynków gazu, choć działający według nowych zasad.

Bez takich inwestycji wodór będzie lokalną ciekawostką, a nie przemysłowym nośnikiem energii.

Bezpieczeństwo energetyczne i konkurencyjność

Ministerstwo Energii wskazuje, że rozwój infrastruktury wodorowej ma wzmacniać bezpieczeństwo energetyczne, wspierać przemysł i tworzyć impulsy rozwojowe dla polskiej gospodarki.

To nie są puste hasła, jeśli spojrzeć na problem szerzej.

Europa chce ograniczać zależność od importowanych paliw kopalnych, a jednocześnie musi utrzymać przemysł energochłonny. Wodór może być jednym z elementów tej układanki, szczególnie jeśli będzie produkowany z odnawialnych źródeł energii w regionie.

Dla Polski stawką jest nie tylko dostęp do nowego paliwa, ale również pozycja w przyszłej infrastrukturze przesyłowej Europy.

Jeżeli korytarz powstanie, Polska może stać się ważnym krajem tranzytowym i odbiorcą wodoru dla przemysłu. Jeżeli przespałaby ten etap, rynek i infrastruktura mogłyby ułożyć się wokół niej, a nie z jej udziałem.

Duże wyzwania techniczne

Przesył wodoru to poważne zadanie inżynierskie.

Wodór jest bardzo małą cząsteczką, łatwo przenika przez materiały, może wpływać na właściwości niektórych stali i wymaga szczelnej, odpowiednio zaprojektowanej infrastruktury. Do tego dochodzą kwestie sprężania, pomiarów, detekcji wycieków, bezpieczeństwa przeciwwybuchowego i standardów jakości paliwa.

Nie każdą istniejącą infrastrukturę gazową da się po prostu wykorzystać do wodoru. Czasem możliwa będzie modernizacja, czasem konieczna będzie budowa nowych rurociągów.

Właśnie dlatego projekty takie jak NBHC wymagają długiego przygotowania, testów, analiz materiałowych, konsultacji rynkowych i współpracy regulatorów.

Kiedy projekt może ruszyć?

Komercyjna eksploatacja Nordycko-Bałtyckiego Korytarza Wodorowego planowana jest po 2033 roku.

To dość odległy termin, ale przy takiej skali infrastruktury nie jest zaskoczeniem. Mówimy o tysiącach kilometrów rurociągów, wielu państwach, różnych operatorach, uzgodnieniach środowiskowych, modelu finansowania i przyszłych odbiorcach przemysłowych.

Najbliższe lata będą więc czasem doprecyzowywania zapotrzebowania, wyboru wariantów trasy, analizy kosztów oraz tworzenia zasad rynku wodoru.

Dla firm przemysłowych to moment, w którym warto zacząć planować własne strategie dekarbonizacji. Bo jeśli wodór ma być dostępny w latach 30., decyzje inwestycyjne trzeba przygotowywać dużo wcześniej.

Korytarz wodorowy to test wiarygodności rynku H2

Nordycko-Bałtycki Korytarz Wodorowy pokazuje, że wodór zaczyna nabierać realnego znaczenia w europejskiej infrastrukturze. Nie jako modne słowo w strategii, ale jako projekt wymagający rurociągów, operatorów, klientów, przepustowości i wieloletnich zobowiązań.

Jednocześnie warto zachować trzeźwość.

Wodór nie zastąpi wszystkiego i wszędzie. Nie będzie najlepszym rozwiązaniem do każdego domu, samochodu czy lokalnej instalacji. Jego największy potencjał leży tam, gdzie inne technologie mają ograniczenia: w przemyśle, transporcie ciężkim, magazynowaniu sezonowym i dużych systemach energetycznych.

Jeżeli projekt NBHC zostanie zrealizowany, Polska może stać się jednym z ważnych ogniw przyszłego rynku wodoru w regionie Morza Bałtyckiego.

A jeśli nie? Wtedy wodór pozostanie kolejnym tematem, o którym wszyscy mówią, ale nikt nie ma jak go dostarczyć tam, gdzie jest naprawdę potrzebny.